محله پامنار تهران

Share on telegram
Share on whatsapp
Share on email
Share on facebook
محله پامنار تهران
زمان مطالعه: 6 دقیقه

محله پامنار تهران

تاریخچه محله

محدوده زمانی شکل گیری محله پامنار:

محدوده زمانی شکل‌گیری محله پامنار را باید مقارن با اهمیت یافتن تهران به عنوان یک شهر دانست  چرا که محله پامنار یکی از اولین محله‌های تهران بوده است و تاریخی مساوی با تاریخ شهر تهران دارد. (کمالی،رضوی،کاظمی،مصاحبه شفاهی)

محدوده جغرافیایی شکل گیری محله:

محله پامنار از شمال به خیابان امیرکبیر (چهارراه سرچشمه تا خیابان خیام)، از جنوب به خیابان ۱۵ خرداد(چهارراه سیروس تا چهارراه گلوبندک)، از غرب خیابان خیام  و از شرق به خیابان خیام( چهارراه سرچشمه تا چهارراه سیروس)محدود می شود.پامنار یکی از گذرگاه های محله «عودلاجان»(در شرق ناصر خسرو و شمال خیابان ۱۵ خرداد فعلی) بود که به صورت بازارچه ای به طول ۱۴۰۰ متر،چهارراه سرچشمه را به شبکه یازار متصل می ساخت .

محله پامنار در سال های ملی شدن صنعت نفت ،به دلیل سکونت آیت الله کاشانی درآن محل آمد و شد عام و خاص بود و به یکی از کانون های مهم سیاسی ،تبدیل شده بود . وجه تسمیه گذر پامنار وجود منار(مأذنه)مسجد عودلاجان معروف به مسجد و مدرسه میرزا صالح از آثار قرن سیزدهم است.

از حوادث تاریخی این محله می توان به انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی(در خیابان پامنار فعلی)در هفتم تیر سال ۱۳۶۰ اشاره نمود که به شهادت دکتر بهشتی و یارانش منجر شد. (میکاییلی و طباطبایی، ۱۳۸۷ ، صص۱۹-۱۸) (رزاقی،مصاحبه شفاهی)

دلیل شکل گیری محله

۱) اجتماعی- فرهنگی:

مهم ترین دلیل اجتماعی- فرهنگی شکل گیری محله پامنار را باید از گذشته های بسیار دور و زمان صفویان دانست که آغاز اهمیت یافتن تهران به عنوان یک شهر و رونق بخشیدن به این شهر توسط حکمرانان از زمان صفوی تا عهد پهلوی دانست محله پامنار مرکز تهران قدیم محسوب می شده و مرکز بسیاری از فعالیت های فرهنگی، علمی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی  بوده است. (کمالی،رضوی،کاظمی،مصاحبه شفاهی)

۲) اقتصادی:

بارانداز بودن محله پامنار در شکل‌گیری این محله و رونق اقتصادی آن و همچنین نقاط اطراف تأثیر‌گذار بوده است. (کمالی،رضوی،کاظمی،مصاحبه شفاهی)

۳) سیاسی:

با انتخاب شدن تهران به عنوان پایتخت در زمان آغا محمد خان قاجار، محله پامنار نیز که جز مناطق قدیمی تهران بود توسعه روز افزون یافت و جز مناطق اصلی زندگی خاندان سلطنتی و وابستگان به دربار شد. (کمالی،رضوی،کاظمی،مصاحبه شفاهی)

۴)طبیعی:

از نظر طبیعی محله پامنار در قلب تهران قدیم واقع شده است و نسبت به سایر مناطق دارای دسترسی خوب و مناسب بوده است. (کمالی،رضوی،کاظمی،مصاحبه شفاهی)

افراد مؤثر درشکل‌گیری محله پامنار:

قدمت تاریخی پامنار آنچنان است که برای یافتن افراد مؤثر در شکل گیری آن محل می توان تا دوره شاه طهماسب صفوی نیز سفر کرد و به کاخ گلستان رسید. شخصیت هایی چون امین حضور که خیابان ناصریه به همت وی بنا نهاده شد تا دولت علی خان نظام الدوله معیرالممالک که عمارت معروف شمس العماره را در ۱۲۸۲ ه.ق بنا نهاد.

از بعد علمی تاریخی نیز می توان به تأسیس مدرسه دارالفنون که توسط میرزا تقی خان امیرکبیر وزیر نامور ناصرالدین شاه اشاره کرد. مدرسه ای عالی که اثرات تأسیس آن تا به امروز در تاریخ علمی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی کشور پوشیده نیست. از طرفی شخصیت های مذهبی  همچون  آیت الله کاشانی به طور اخص از جمله نام آوران و افراد مؤثر در طول تاریخ نه تنها محله بلکه ملی ایران می باشند که در جریان نهضت ملی شدن نفت و ساکن بودن ایشان در این محل باعث گردید.

این محل خود پایگاه خبری مهمی از جهت رفت و آمد بسیاری از چهره های شاخص سیاسی و مذهبی در زمان خود باشد که همین امر باعث شد چهره محله از ابعاد ساده یک سکونتگاه محلی خارج گشته و مبدل به پایگاهی مهم از جهت کسب اخبار سیاسی و اجتماعی شود. (زنده دل،۱۳۷۶،۳۶) از جنبه اقتصادی نیز در گذشته بارانداز پامنار همواره پایگاه امن و ایمنی بوده است تا تاجران و بازرگانان از مناطقی چون لواسانات و دماوند گرفته تا استان های همجوار همچون مازندران و گیلان برای عقد معاملات خود بدانجا آمده و برحسب و نیاز مدتی را نیز در کاروانسراهای پامنار بگذارنند.

تهران به دلیل وجود باغ‌های فراوان و آب و هوای مطبوع‌تر به شهرری در زمان حکومت ایلخانان مغول به ویژه در تابستان‌ها مورد توجه ویژه قرار می‌گرفت. (زنده دل،۱۳۷۶،۳۶)

دوره صفویه آغاز گسترش و اهمیت تهران است پس از فروپاشی صفویه و روی کارآمدن افشاریه در سال ۱۱۵۴ نادرشاه حکومت تهران را به فرزند ارشد خود رضاقلی میرزا سپرد. در سال ۱۱۷۲ هجری کریم خان زند عهده‌دار حکومت ایران شد و در تهران به سلطنت رسید و پایتخت را از تهران به شیراز منتقل کرد. (زنده دل،۱۳۷۶،۳۶)
شهر تهران در نوروز سال ۱۲۰۰ هجری که آغامحمدخان قاجار حکومت ایران را در دست گرفت به عنوان پایتخت انتخاب شد. از این زمان اهمیت تهران و محله پامنار صد چندان می‌شود چرا که مرکزیت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی پایتخت و به نوعی ایران را به دست می‌آورد.

سکونت خاندان شاهی در این محله (کاخ گلستان) و به تبع آن سکونت درباریان و وابستگان ایشان در اطراف کاخ و در محله پامنار براهمیت سیاسی این منطقه می‌افزاید.

با گذشت زمان و گسترش تهران و مهاجرت دولتمردان و افراد مهم سیاسی به مناطق شمالی شهر تهران (منظور تهران امروزی است) محله پامنار تغییراتی می‌یابد. اما امروزه هنوز به عنوان یکی از محلات قدیمی با اعتبار شهر تهران مطرح می‌باشد. (زنده دل،۱۳۷۶،۳۷)

تحولات مهم وتأثیرگذار محله از بدو شکل‌گیری تاکنون

۱) اجتماعی- فرهنگی:

به سبب مرکزیت سیاسی که پامنار در گذشته داشته است ،اتفاقات و وقایع مهم اجتماعی و فرهنگی در این محله بسیار رخ داده است. از جمله مهم‌ترین این اتفاقات در ابعاد علمی کشیده شدن خط تلفن در سال ۱۳۰۲ خورشیدی برای اولین بار در این محله در تهران بوده است.

از مسایل مهم دیگر می‌توان به تأسیس مدرسه دارا الفنون  توسط امیرکبیر و فرستادن اولین بالن به هوا در ایران  در این محله از فراز این مدرسه در زمان ناصر الدین شاه اشاره کرد .

به علاوه تبدیل کاخ گلستان به موزه کاخ گلستان در همان دوره اشاره نمود. نکته جالب اینکه در زمان ناصر الدین شاه دستنوشته‌ای پیرامون این واقعه نگاشته و در آن به این نکته اشاره می‌کند که انسان را ۴۰ دقیقه در آسمان مشاهده کرده است. اصل این دستنوشته هم اکنون در موزه لوور پاریس می‌باشد و کپی آن در ایران موجود است.

در محله پامنار به سبب آمد و شدهای زیاد تاجران، کاروان سراهای متعددی وجود داشته اما به مرور زمان بسیاری از کاروان سراها تخریب شده و به کاربری اقتصادی مبدل گشته است ( برای مثال برخی از این کاروان‌سراها به پاساژ تبدیل گردیده). یکی دیگر از اتفاقات مهم اجتماعی- فرهنگی محله پامنار را باید مهاجرت قشر ثروتمند (طبقه بالا یا اعیان نشین) به مناطق شمال شهر تهران (تهران جدید) و در اکثر مواقع محله قلهک دانست.

این مهاجرت زمانی اتفاق افتاد که رجال دولتی محل زندگی خویش از محله پامنار و مرکز تهران به شمال تهران تغییر دادند و به تبع آن افراد حکومتی و منتسب به آنها نیز این منطقه را ترک کرده وبه مرور قشر متوسط و پایین جایگزین آنها گردیدند و درتغییر شکل محله تأثیر گذاشتند.(هنجانی،مصاحبه شفاهی)

۲) اقتصادی:

مهم‌ترین تحول مهم و تأثیرگذار محله پامنار را باید تغییر کاربری مسکونی این محله را به کاربری تجاری و اقتصادی دانست. البته نباید تصور کرد که این محله در گذشته تنها مسکونی بوده. بلکه براساس آنچه پیش‌تر ذکر شد محله پامنار در گذشته به دلیل اهمیت سیاسی، بازرگانان را به سوی خود جذب نموده است. از طرفی دیگر در گذشته محله پامنار «بارانداز»نیز بوده است.

بدین معنی که محل خالی نمودن اجناسی بوده که از نقاط نزدیک تهران و همچنین شهرستان‌های گیلان و مازندران به تهران وارد می شده و از پامنار به نقاط دیگر توزیع می‌گشته است .

به مرورزمان و با مهاجرت افراد سرشناس و متمول محله پامنار، آرام آرام مرکزیت اقتصادی محله پامنار شدت بیشتری گرفت و به موازات این اهمیت اقتصادی روزافزون، ایجاد ترافیک سنگین و آلودگی‌های زیست محیطی، صوتی، آلودگی هوا و پایین آمدن امنیت برای سکونت در این منطقه افراد ساکن محلی به مرور از محله پامنار مهاجرت کردند.

به سبب شلوغی بسیار این محله و کمبود زمین، قیمت زمین و ملک در این محله بالاست و روند صعودی دارد. در کل امروزه محله پامنار از واحدهای تجاری بی‌شماری تشکیل شده است که از جمله آنها می‌توان به اصناف لوازم الکترونیکی، طلق، ایرانیت، آلومینیوم، استیل، لوله و اتصالات، لوازم خانگی، لوازم بهداشتی ساختمانی، لوازم خودرو و … اشاره نمود. (کمالی،رضوی،کاظمی،مصاحبه شفاهی)

۳) سیاسی

از نظر اهمیت سیاسی محله پامنار باید به این موضوع اشاره نمود که پامنار از گذشته‌های دور و تقریباً از زمانی که تهران مورد توجه سلاطین گذشته واقع شده در محله پامنار تحولات بسیاری روی داده است که از جمله این تحولات می‌توان به ساکن شدن خاندان شاهی در محله پامنار و به تبع آنها حضور افراد سیاسی و تراز اول مملکت در این محله اشاره نمود.

(وجود خیابان‌های متعددی که نام آنها در محله پامنار با پسوند«الدوله» دیده می‌شود شاهدی است برای مدعی)از تحولات مهم سیاسی محله پامنار باید به تغییر نحوه مملکت داری و تأثیر آن در محله پامنار اشاره نمود. توضیح آنکه در گذشته افراد حکومتی در کاخ خود که هم محل زندگیشان بود و هم محل حکمرانی  آنها بود زندگی می‌کردند و به امورات کلی کشور می‌پرداختند.

اما با گذشت زمان و جدا شدن محل زندگی  افراد حکومتی از محل کار آنها تغییرات بسیاری در محله پامنار به وجود آمد. با این وجود هنوز ساختمان‌های سیاسی مهمی در این محله استقرار دارند. ساختمان‌هایی چون وزارت دادگستری، مخابرات و … اشاره نمود. (کمالی،رضوی،کاظمی،مصاحبه شفاهی)

۴) قومیت:

از کل اقوامی که در محله پامنار استقرار یافته‌اند ۴۹درصد فارس، ۲۹درصدترک ۱/۰ درصد  لر، ۸/۰ درصد کرد ۴/۰ درصدگیلک ۸/۰ درصدعرب و …  می‌باشند.(تقریباً حدود ۲۵۰ کارگر افغانی نیز در پامنار حضور دارند).(شناسنامه محله پامنار)(نصرت پناه،رزاقی،تهرانی ،مصاحبه شفاهی)

۵) مذهب:

در گذشته کلیمیان و زرتشتیان تهران در پامنار زندگی می‌کردند اما به مرور زمان کلیمان به اسرائیل و یا سایر نقاط کشور مهاجرت کرده و زرتشتیان نیز در سطح شهر (تهران جدید) پراکنده گشتند و در حال حاضر مذهب مردم کل ناحیه پامنار شیعه می‌باشد. (کمالی،رضوی،کاظمی،مصاحبه شفاهی)

۶) شغل:

به سبب تجاری بودن محله پامنار اصناف مهمی در این محله وجود دارند . از جمله این اصناف می‌توان به لوازم خانگی، لوازم بهداشتی ساختمانی، لوله و اتصالات، لوله آزمایشگاهی و پزشکی، لوازم الکتریکی، طلق، ایرانیت، آلومینیوم، استیل و …. اشاره نمود.

علاوه براین مشاغل دیگری نیز در این محله وجود دارد که مرتبط با مدارس، مهدکودک‌ها، سازمان‌های دولتی، آموزشگاه‌ها و … می‌باشد.(کمالی،رضوی،کاظمی،مصاحبه شفاهی)

۳ نظرات
  1. ممنون واقعا جالبه که یه محله رو کل ایران میشناسند من مشهدیم اما چندین بار تعریف و اسم پامنار رو شنیدم و اومدم ببینم کجاست

  2. اقا خیلی وبسایتتون عالیه

پاسخ دهید

فهرست

به اشتراک بگذارید
Share on telegram
Share on whatsapp
Share on email
Share on facebook
برچسب ها

با خدمـات آنلاین فــروشگاه پامنار، در ۷ روز هـــفته هـــمراه ما باشید :

فروشگاه پامنار
بازیابی رمز عبور